Sistemi Adlandır! Antroposenler & Kapitalosen Alternatifi

Antroposen çevrecilik alanında zamanımızın en mühim ve neredeyse en tehlikeli kavramı haline geldi. Tehlikeli olmasının nedeni, salt gezegenin içinde bulunduğu krizi çok yanlış anlaması değil gezegenin doğasında görülen süregiden “durum değişiklikleri”ni açıklarken bu değişikliklerin ardında yatan tarihi gizemlileştirmesi (Barnosky et al. 2012). Bu tehlikeyi en iyi antropojen kaynaklı küresel ısınma sözcükleri ifade ediyor. Elbette bu muazzam bir tahrif. Küresel ısınma soyut bir insanlığın, yani Antropos’un başarısı değil. Küresel ısınma sermayenin nihai başarısı. Küresel ısınma sermaye kaynaklı [kapitalojenik] (Street 2016).

Antroposen’in bunca popüler olmasının ardında etkileyici araştırmalardan çok daha fazlası var. Etkisi, öykü-anlatma gücünden ve insanlar ile yeryüzü-sistemini tek bir anlatıda birleştirme kapasitesinden kaynaklanıyor. Hem zayıf olduğu nokta hem de tahrif gücünün kaynağı ise yeryüzü-sistemi ile insanlığı tek bir anlatıda birleştirme şekli. Diyalektik olmadığından, bu birleştirme sibernetikçinin elinden çıkma: parçaların birliği, gezegeni şu anda içinde bulunduğu yok oluş haline sokan kurucu tarihsel ilişkileri birbirinden ayıran idealist bir birlik.

Küresel ısınma soyut bir insanlığın, yani Antropos’un başarısı değil. Küresel ısınma sermayenin nihai başarısı. Küresel ısınma sermaye kaynaklı [kapitalojenik] (Street 2016).

Kapitalosen’in ilk taslağını çizdiğim anın üzerinden geçen üç yıl içerisinde (Moore  2013a, 2013b, 2013c) kavram viral oldu. [1] Bana kalırsa, Kapitalosen kısmen bir söz oyunu. Antroposenin olağanüstü popülerliği karşısında bir kontrpuan, bir geo-poetik (Last 2015). Crutzen ve Stoermer’in (2000) başlattığı tartışmanın kalbine girmenin bir yolu. Bu tartışma iki eksende yürüdü (Moore 2017a, 2017b). Birincisi stratigrafi argümanıydı. Buna göre, yeni bir jeolojik çağı isimlendirmek için zorunlu olan kriter, küresel ölçekte “yeterince geniş, açık ve ayırt edici” olması gereken “jeolojik bir işaret”tir (Çalışma Grubu 2016). Bu Jeolojik Antroposendir. Şu an bize anlatıldığı kadarıyla bu çağ atom çağının yüzyıl-ortası şafağında başlar (Carrington 2016).

Ancak Jeolojik Antroposen, ki “bilim cemaatinin” faydalı “formal kavramı”dır, Popüler Antroposen’in gölgesinde kaldı: modern ekolojik krizin kökenlerini ve evrimini düşünme biçimi. Kapitalosenin dahil olduğu tartışma budur işte, ki bu hiç de öyle basit bir iş değil (Chakrabarty 2016 karşısında). Popüler Antroposen pek çok ürkütücü soru ortaya atmaktadır: 1) 12. yüzyıl ekolojik krizinin niteliği nedir? 2) Bu kriz ne zaman başladı? 3) Bu krize hangi kuvvetler ön ayak oluyor? Bu tartışma, 1970’de kısa bir an dışında (ör. Meadows et al., 1972) yeni bin yıla değin marjinal kalmıştı.

Bana kalırsa, Kapitalosen kısmen bir söz oyunu. Antoposenin olağanüstü popülerliği karşısında bir kontrpuan, bir geo-poetik (Last 2015). Crutzen ve Stoermer’in (2000) başlattığı tartışmanın kalbine girmenin bir yolu. Bu tartışma iki eksende yürüdü (Moore 2017a, 2017b).

Crutzen ve Stoermer’in Antroposeni bütün Büyük Fikirlerin gerektirdiği o erdemi içeriyordu: zamanlama. Zamanlama; Antroposen’in, aksi takdirde birbirinden oldukça farklı olan düşünürlerin özlemleri ve argümanları ile doldurulabilecek neredeyse-boş gösterenlerden biri olmasına yardımcı oldu, tıpkı 1990’larda küreselleşme gibi (Steffen et al., 2007 ile Davis 2010’i karşılaştırın). Ancak neredeyse-boş tamamen boş demek değildi. Popüler Antroposen, sadece plastik olduğundan değil aynı zamanda gıda ve kaynak kullanımı hakimiyetinde olan ve sınıf ve imparatorluktan (ve sadece sınıf ve imparatorluk da değil) soyutlanmış bir nüfus, çevre ve tarih görüşüne rahatça uyduğundan işe yaradı.

Bu kulağa neo-Malthuscu mu geliyor, öyle çünkü. Nüfusa vurgu yapmasından da değil modernitenin -insan ve insan-olmayan (ör. Seccombe 1992; Weis 2013)- “özel nüfus yasalarını” göz ardı etmesinden (Marx 1967, I. 592). İnsan-merkezci düşüncede tarih ilk zayiattır; 18. yüzyılda Malthus gibi başat savunucuları tarihin yerine soyut bir zaman koyar ve nicel hesaplara etten kemikten açıklamalar sunabilecek tarihsel perspektifin içini boşaltır. Malthus’un muazzam hatalarından biri, on sekizinci yüzyılın sonunda tarımsal durgunluk ile nüfus artışının oldukça gerçek kombinasyonunu, daha uzun süren tarımsal devrim ve nüfus değişimi dalgalarında konumlandıramamış olmasıydı (bkz. Moore 2010; Seccombe 1992, 1995).

Kapitalosen o halde jeolojik tarihe ilişkin bir argüman hiç değildir (ör., Vansintjan’a karşı, 2015). Konuya yeni girenler için, ‘Sermayenin Çağı’ yeni bir jeolojik çağı ayırt etmek için gereken ‘jeolojik işaretleri’ illa ki önceler ve başlatır. Bu çağ -Anthroposen– kapitalizmden binlerce yıl daha uzun yaşayacaktır. Süregiden gezegen ölçeğinde “durum değişiminin” biyosferik koşulları, gerçekten oldukça uzun bir süre insan organizasyonunun koşullarını şekillendirecek.

Kapitalosen, ekolojik krizi düşünmek üzere ortaya atılan bir argümandır. Jeolojik tarihten ziyade jeo-tarih üzerine bir tartışmadır, her ne kadar ikisinin seyri birbirine bağlı olsa da. Kapitalosen, Popüler Antroposen’in İki Yüzyıllık modernite modeline meydan okur, ki bu model 1970’lerden beri Yeşil Düşünce’nin kutup yıldızı olmuştur (Moore 2017a). Modern ekolojik krizin -dolayısıyla kapitalizmin- kökenleri İngiltere’ye, uzun 19. yüzyıla, kömüre veya buhar makinesine indirgenemez. Dahası Anthroposen’in tarihsel miyopluğu adeta entelektüel kültüre içseldir. Bu açıdan Kapitalosen, sadece yeryüzü bilimcilerini değil sistemi isimlendirmeyi reddeden, İki Kültürün “diğer” tarafındakileri de zor durumda bırakır (ör. Pálsson et al 2013; Brondizio et al 2016; McNeill and Engelke 2016). Popüler Antroposen, kapitalizmin çok-türlü şiddetini ve eşitsizliğini reddetme ve sermaye kaynaklı sorunların bütün insanların sorumluluğu olduğunu iddia etme işlevi gören çevreci kavramlardan ibaret o uzun serinin son üyesidir. Antroposen siyaseti –Fergusoncu anlamda bir anti-politik (1990)– kati bir biçimde kapitalizmi ve gezegenin içinde bulunduğu krizin sermaye-jenezini silmeye adanmıştır.

Popüler Antroposen, kapitalizmin çok-türlü şiddetini ve eşitsizliğini reddetme ve sermaye kaynaklı sorunların bütün insanların sorumluluğu olduğunu iddia etme işlevi gören çevreci kavramlardan ibaret o uzun serinin son üyesidir.

Antroposen’in Doğa/Toplum ikiliği sorusunu ortaya atması faydalı olmuştur ama yeni bir sentez lehine bu ikiliği çözüme kavuşturamaz. Bana kalırsa bu sentez,  kapitalizmi yaşamın dokusu içerisinde yeniden düşünmemize bağlıdır. Şu anda -layığıyla- “sistem değişimi istiyoruz iklim değişimi değil” demek yaygınlaştıysa da bu sistemi nasıl düşündüğümüze de dikkat etmeliyiz. Kapitalizmin -yaşamın dokusundan soyutlanmış bir piyasa veya toplumsal sistem olarak- kendi tanımını kabul eden bir kapitalizm eleştirisinin bizleri sürdürülebilirliğe veya özgürleşmeye taşıması pek muhtemel değildir. O halde ekonomik ve toplumsal momentlerine indirgenmiş kapitalizm görüşlerine temkinli yaklaşmamız gerekir:  “insanın istisnai oluşuna” dayalı pratiklerdir bunlar (Haraway 2008). İstisnai addetme her zaman tehlikelidir, bilhassa da ırkçı, toplumsal cinsiyet temelli ve sömürgeci şiddetin o uzun tarihinde gerçek bir soyutlama olan İnsanlık söz konusu olduğunda (Moore 2016b, 2017a, yayınlanacak). Dünya-ekoloji diyaloğu ise aksini iddia edegeldi: kapitalizm yaşamın dokusu boyunca gelişir. Bu hareket içerisinde insan toplumsallığı gerçek soyutlamalar olan Doğa/Toplum boyunca vahşi bir biçimde yeniden şekillendirildi, böylece modernitenin buna müteakip ırkçı ve toplumsal cinsiyet temelli düzenlerine zemin hazırlandı (Plumwood 1993; Moore 2015a; von Werlhof 1985).[2] Bu iki-katmanlı doğa sorusu– Doğa/Toplum ve yaşamın dokusu olarak– temelde modern tarihin her momentinde ve hareketinde görülmektedir.

Son olarak, Kapitalosen kavramı, dünya-ekoloji yaklaşımının çevre bilimlerine hâkim olan iki çerçeveyi reddetmesini bünyesinde barındırır. Bir yandan da “ekolojik ayak izi” ve “metabolik yarık” gibi oldukça etkili metaforların nitelediği kavram-gösterge yaklaşımlarına bir alternatif arar. Bu yaklaşımlar, insan örgütlenmesini -piyasalar ve kapitalizm- yaşamın dokusundan bağımsız olarak kavramsallaştırır, sonrasında stres ve bozunma “derecelerine veya miktarına” dair göstergeleri harekete geçirir (Hopkins 1982, 201; ör. Wackernagel et al. 2002; Foster et al. 2010). İlişkisel bir yaklaşım ise aksine birbiri ardı sıra belirlenimler ve sıralamalar şeklinde parça-bütün hareketlerini izler, bu sayede “bütün” sorusu (kapitalizm, emperyalizm, endüstrileşme vs.) nitel dönüşümler geçirir (Moore, yayına hazırlanıyor). Bu sorgulama mantığı, kapitalizmin sosyo-ekolojik koşullar boyunca olağanüstü esnekliğini vurgulayan analitik güzergahlar açar. Kapitalosen argümanı, sonuç olarak, küresel çevresel değişim araştırmalarının başat prosedürlerinden farklı bir güzergah izler: çevresel değişimin “altında yatan [sosyal] nedenleri aramaz veya “toplumsal örgütlenmeyi” çevresel sonuçlarla bağlantılandırmayı amaçlamaz (sırasıyla, Brondizio et al. 2016; Dalby 2015).

Öte yandan iklim değişiminin misal sermaye-temelli [kapitalojenik] olduğunu öne süren dünya-ekoloji yaklaşımı, iklim değişiminin toplumsal-temelli [sosyojenik] olduğunu öne süren görüşe karşıdır. Bu ufak bir nokta gibi görünebilir ama tam aksi. İnsan toplumsallığını Toplum’la karıştırmak; o uzun toplumsal cinsiyet, ırk ve sömürgeci şiddet geçmişine borçlu olduğumuz bir kavramsal hamledir (Moore 2017a). Kapitalosen, çevre-kurmaya dair üçlü sarmalı öne çıkaran farklı bir yaklaşımı takip eder: fikirlerin, çevrelerin ve örgütlenmenin, üretim ve yeniden üretim ilişkilerini müştereken üretecek şekilde karşılıklı olarak birbirini kuracak şekilde dönüşüm geçirmesi (Moore 2015a; Merchant 1989; Worster 1990; Seccombe 1992). Bu da küresel çevre çalışmalarında örtük olarak mevcut olan ve fikirlerin, kültürün, hatta bilimsel devrimlerin pek az sürtünme kuvveti uyguladığını öne süren kaba materyalizme meydan okur – bu hem radikal hem ana akım görüşlerin mustarip olduğu bir sorundur (ör. Foster et al. 2010; Steffen et al. 2011). Ancak bu bile yeterince ileri gitmez:

“O halde karşılaştığımız güçlük, bir yandan Kapitalosen’e; dünyevi ve direngen meselelerin [matter of concern] dolanıklığını örtpas etme gücü vermeyen betimleyici araçlar kullanırken diğer yandan başta ‘uzun on altıncı yüzyıldan’ olmak üzere hiçbir Kapitalosen öyküsünün, ‘ucuz doğanın’… süregiden icadı-üretimi-temellük edilmesi-sömürülmesine dolanık olmaksızın pek de ileri gidemeyeceğini eklemek olabilir. Diğer bir deyişle, Kapitolesen’e mahsus o temellük etme jestine kapılmamamız, yani bir soyutlamaya kavrayamadığı her şeyi ‘ucuz’ diye -keyfe keder parçalarına ayrılabilen veya alaşağı edilebilen ve yanıltıcı inançlara indirgenebilen bitmez tükenmez bir kaynak-  tanımlama gücünü vermememiz gerekiyor” (Stengers 2015, 142; ayrıca Haraway 2016; Moore 2015a, 2016a, 2016c).

O halde Kapitalosen, kapitalizmi “tarihsel olarak konumlanmış metabolizmalar ve tertipler [asamblaj] kompeksi” olarak yeniden düşünmek için asli öneme sahip olan kavramsal ve yöntemsel bir hamledir (Haraway et al. 2015, 21). Bu kompleks sermayenin genişletilmiş yeniden üretim devresini de içerir ama ona indirgenemez. Alternatif kavramlar karşısında Kapitalosen’in avantajı, tarihsel-ilişkisel bir odak noktasına sahip olmasıdır. Alternatif isimlendirmeler de yaygınlaşmıştır, bu da Popüler Antroposen ifadesinin uyandırmaya başladığı memnuniyetsizliğin umut verici ve olumlu bir göstergesidir. Antroposen/Kapitalosen’e ek, hatta alternatif olarak öne sürülen bir o kadar hantal terimler genelde yaratıcı düşünceyi ortaya koymaktadır. Bunlardan bazıları Braudel’in “uzun süre” (2009, e.g. Pyne’s Pyrocene [2015]) kavramına, bazıları modernitenin olgusal üretim biçimlerine (ör. Tsing’in Plantasyonosen [2015]); diğerleri ise geçmiş yüzyılın sömürgeci kalkınmacılığının yarattığı şiddetli soyutlamalara (ör. Büyüme Sahnesi, Ekosen [Chertkovskaya ve Paulsson 2016; Norgaard 2013]) yüzünü dönmüştür. Kapitalosen’in komünist projeleri atladığı iddiası, kavram-gösterge epistemolojisi tarafından dile getirilmiş olup aksi takdirde ilişkisel olan düşünürlerin bunu öne sürdüğü düşünüldüğünde şaşırtıcı bir eleştiridir (ör. Morton 2016). Ancak Kapitalosen –“genelleme” değil- diyalektik bir iddiadır (Moore 2017a, 2017b). Pozitivist genellemelerin aksine, diyalektik argümanlar değişkenlere rağmen değil onlar vasıtasıyla ilerler. Kapitalosen, Marx’ın kar oranının düşme eğiliminden kastettiği haliyle tarihsel bir süreçtir (1981): ona karşı olan eğilimler vasıtasıyla inşa edilen genel bir yasadır. Sovyet veya Çin projelerinin, daha önceki kapitalist çevre-kurma dalgalarından ne ölçüde temel bir kopuş olduğu önemli bir soru olsa da konu dışıdır. Esas soru, bu kısmi momentlerin uzun sürede kapitalist dünya-ekolojisinde kurulan ve yeniden üretilen “gelişmekte olan tarih örüntülerini” akamete uğratıp uğratamadığıdır.[3]

Emek yerine çevresel bozunmaya dayalı bir doğa siyaseti, bu radikal vizyonu güçlü bir eleştiri karşısında hassas kılmaktadır. Bu el değmemiş doğanın aslında hiç var olmadığını, teknolojik yenilik vasıtasıyla çözülebilecek pek çok çevresel değişim çağından birinden geçtiğimizi söylemektedir (Lynas 2011; Shellenberger ve Nordhaus 2011). Elbette bu argümanlar çöptür. -Kapitalosen’in- karşı argümanı, doğanın bozunmasını, kapitalizmin emeği örgütlemesinin belli bir ifadesi olarak görür. “Emek” bu anlayışta pek çok biçim alır; çok-türlü ve çok-katmanlı geo-ekolojik bir süreçtir. Bu da teknolojinin, kapitalizmle birlikte üretilen doğalarda köklendiğini düşünmemizi sağlar. Kapitalizmin bir bütün olarak doğanın emeğini mobilize ederek ve biyosferin emeğini/enerjilerini kaparak insan emeğini “ücretli” ve “ücretsiz” şeklinde konfigüre ederek serpildiğini görmemizi sağlar.

İnsan organizasyonları, evrim geçiren bir çeşitlilik mozaiği olan yaşamın dokusunda aynı anda hem üretici hem de üründürler. Bu bakış açısına göre, kapitalizm insandan-fazla bir şey haline gelir. İktidar, sermaye ve doğanın dünya-ekolojisi olur (Moore 2003, 2011, 2015a, 2016a; Altvater 2016; Bolthouse 2014; Camba 2015; Cox 2015; Deckard 2015; Dixon 2015; El Khoury 2015; Gill 2016; Hartley 2016; yayına hazırlanıyor Jakes; yayına hazırlanıyor Marley; McBrien 2016; Niblett and Campbell 2016; Oloff 2016; Parenti 2016; Taylor 2015; Weis 2013; bkz. World-Ecology Research Network, Essays). Bu jeolojik tarihi de içerir ama onu ikame etmez. Dünya-ekoloji, natüralizme ve toplumsal inşacılığa karşı çıkar, ikisinin arasında bir denge kurmaya çalışmak yerine bunları aşmak ister. Jeo-biyofiziksel süreçlerle toplumsal ve iktisadi tarihi, ilişkisel bir sahada birleştirir. Bu daha geniş saha elzemdir. Dünya-ekolojinin, genelde kapitalizmin tarih yazımından kovulan kültür tarihlerini ve bilgi üretimini konumlandırmasına izin verir (Moore 2015a, 193-217; 2017b; Hartley 2016). Kapitalosen, o halde, toplumsal ve çevresel indirgemeciliğe karşı çıkar ve mitik Toplum kategorisinden türetilen kapitalizm dönemselleştirmelerine (doğasız insan) direnir. [4]


Jason W. Moore’un blogunda yayımlanan yazıyı, Kolektif Kitap desteğiyle Öznur Karakaş çevirdi.

MAYIS 1, 2021

https://terrabayt.com/yasam/sistemi-adlandir-antroposenler-kapitalosen-alternatifi/


[1] Kapitalosen çizelgesi (Moore 2016b). İfade Andreas Malm’dan gelir. Kapitalizmi iktidar, sermaye ve doğa sistemi olarak ele alma amacıyla Kapitalosen kavramının kullanılması büyük ölçüde Haraway’de de görülmektedir (2016). Haraway ve ben, 2013 yılında birbirimizi bulmadan önce ayrı ayrı bu kavram üzerine deneylere başlamıştık.

[2] Gerçek soyutlamalar, “somut bütünselliği ideal olarak önceleyen zihinsel kategoriler değil gerçek anlamıyla [sosyo-ekonomik] bütüne kapılmış olan gerçek soyutlamalardır (Toscano 2008, 274-75).

[3] Sovyet projesini temelde bir kopuş olarak okumak benim için zor. 1930’ların o muazzam endüstrileşme itkisi –çok büyük ölçüde– sabit sermaye ithalatına  dayanıyordu; 1931 yılına kadar bu ithalat Sovyetlerin tamamındaki ithalat rakamlarının %90’ına ulaşmıştı. Sovyetler sağlam para elde etmek için öylesine çaresizdi ki “devlet, altından, petrole, kürkten Hermitage Müzesi’nin resimlerine ne varsa ihraç etmeye hazırdı” (Kagarlitsky 2007, 272-73). Sovyet projesi diğer üretim biçimlerine benziyorsa, bunun nedeni elbette devletin doğrudan artı değer çıkardığı bağımlı -sosyalist değil- üretim biçimi yüzündendir. Sovyetler 1945 sonrasında da içe dönmedi. Sovyetlerin Avrupa Ekonomik İşbirliği Teşkilatı’na mensup ülkelerle (sabit dolar üzerinden) ticareti, 1950 ila 1970’de yılda %8.9 artış gösterdi ve sonraki asır yılda %17.9’a kadar çıktı ( Gaidar 2007, 14 üzerinden hesaplanmıştır) – bu trende keskin bir biçimde kötüleşen ticari şartlar ve Sovyetlerin yönetimi altındaki bölgede artan borç eşlik etti (Kagarlitsky 2007). 1980’lerde yaşanan borç krizinin, 1981 yılında Meksika değil Polonya’da infilak ettiğini anımsamaya gerek var mı (Green 1983)?

[4] Malm (2016) bunu böyle kullanmış olsa da.


KAYNAKLAR

  • Altvater, E. 2016. The Capitalocene, or, Geoengineering against Capitalism’s Planetary Boundaries. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene?Oakland: PM Press, pp. 138-152.
  • Barnosky, A.D., et al. 2012. Approaching a State Shift in Earth’s Biosphere. Nature, 486, 52-58.
  • Bolthouse, J. 2014. Rethinking Capital’s Relations to Nature. Japanese Journal of Human Geography, 66(6), 580–94.
  • Brondizio, E.S., et al. 2016. Re-conceptualizing the Anthropocene. Global Environmental Change, 39, 318-337.
  • Camba, A.A. 2015. From Colonialism to Neoliberalism. Extractive Industries and Society, 2, 287–301.
  • Campbell, C., and M. Niblett, eds. 2016. The Caribbean: Aesthetics, World-Ecology, Politics. Liverpool: Liverpool Univ. Press.
  • Braudel, F. 2009. History and the Social Sciences. Review, 32(3), 171-203.
  • Carrington, D. 2016. The Anthropocene epoch: scientists declare dawn of human-influenced age. The Guardian, 29 August, https://www.theguardian.com/environment/2016/aug/29/declare-anthropocene-epoch-experts-urge-geological-congress-human-impact-earth.
  • Chakrabarty, D. 2016. Inteview. Cultures of Energy Podcast (16 June), http://culturesofenergy.com/ep-19-dipesh-chakrabarty/
  • Chertkovskaya, E. and A. Paulsson. 2016. The growthocene. ENTITLE blog, 19 Feburary, https://entitleblog.org/2016/02/19/the-growthocene-thinking-through-what-degrowth-is-criticising/.
  • Crutzen, P.J., and E.F. Stoermer. 2000. The Anthropocene. IGBP [International Geosphere-Biosphere Programme] Newsletter, 41, 17-18.
  • Dalby, S. 2015. Anthropocene discourse. Britanya Cografyacıları Enstitüsü’nün yıllık toplantısında sunulan makale, Exeter, Eylül.
  • Davis, M. 2010. Who will build the ark? New Left Review, II/61, 29-46.
  • Deckard, S. World-Ecology and Ireland: The Neoliberal Ecological Regime. Journal of World-Systems Research, 22(1), 145-176.
  • Dixon, M. 2015. Biosecurity and the multiplication of crises in the Egyptian agri-food industry. Geoforum, 61, 90-100.
  • El Khoury, A. 2015. Globalization, Development, and Social Justice. New York: Routledge.
  • Ferguson, J. 1990. The anti-politics machine. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Foster, J.B., et al. 2010. The Ecological Rift. New York: Monthly Review Press.
  • Gaidar, Y. 2007. Lessons of the USSR. Herald of Europe, 4, 1-36.
  • Gill, B. 2016. Can the river speak?. Environment and Planning A, 48(4), 699-717.
  • Green, P. 1983. Debt, the banks and Latin America. International Socialism, 2(21), 3-57.
  • Haraway, D. 2008. When Species Meet. Minnesota: Univ. of Minnesota Press
  • Haraway, D.J. 2016. Staying with the Trouble. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 34-76.
  • Haraway, D.J., et al. yayına hazırlanıyor. “Anthropologists are Talking — About the Anthropocene,” Ethnos.
  • Hartley, D. 2016. Anthropocene, Capitalocene and the Problem of Culture. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 154-165.
  • Hopkins, T.K. 1982. World-systems analysis. In: T.K. Hopkins, et al., World-Systems Analysis. Beverly Hills: Sage, pp. 145-158.
  • Jakes, A. yayına hazırlanıyor. Booms, Bugs, Bust. Antipode.
  • Kagarlitsky, B. 2007. Empire of the periphery. London: Pluto.
  • Last, A. yayına hazırlanıyor. We are the world? Theory, Culture & Society (2015).
  • Lynas, M. 2011. The God Species. London: Fourth Estate.
  • Malm, A. 2016. Fossil Capital. London: Verso.
  • Marley, B.J. forthcoming. The Coal Crisis in Appalachia. Journal of Agrarian Change.
  • Marx, K. 1967. Capital. 3 cilt. New York: International Publishers.
  • Marx, K. 1981. Capital, Vol. III. New York: Penguin.
  • Marx, K., and F. Engels 1970. The German Ideology. New York: International Publishers.
  • McBrien, J. 2016. Accumulating extinction. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 116-137.
  • McNeill, J.R., and P. Engelke. 2016. The Great Acceleration. Cambridge: Harvard University Press.
  • Meadows, D.H., et al. 1972. The Limits to Growth. New York: Signet.
  • Merchant, C. 1989. Ecological Revolutions. Chapel Hill: University of North Carolina Press.
  • Moore, J.W. 2003. Capitalism as World-Ecology. Organization & Environment 16(4), 431-458.
  • Moore, J.W. 2010. The End of the Road? Agricultural Revolutions in the Capitalist World-Ecology, 1450-2010. Journal of Agrarian Change, 10(3), 389-413.
  • Moore, J.W. 2011. Transcending the Metabolic Rift. The Journal of Peasant Studies, 38, 1, 1-46.
  • Moore, J.W. 2012. Cheap Food & Bad Money. Review, 33(2-3), 225-261
  • Moore, J.W. 2013a. Anthropocene, Capitalocene, and the Myth of Industrialization, Part I. World-Ecological Imaginations (13 May), https://jasonwmoore.wordpress.com/2013/05/13/anthropocene-or-capitalocene/.
  • Moore, J.W. 2013b. Anthropocene, Capitalocene, and the Myth of Industrialization, Part II.  World-Ecological Imaginations (16 May), https://jasonwmoore.wordpress.com/2013/05/16/anthropocene-or-capitalocene-part-ii/.
  • Moore, J.W. 2013c. Anthropocene, Capitalocene, and the Myth of Industrialization, Part III.  World-Ecological Imaginations (19 May), https://jasonwmoore.wordpress.com/2013/05/19/anthropocene-or-capitalocene-part-iii/.
  • Moore, J.W. 2015a. Capitalism in the Web of Life. London: Verso.
  • Moore, J.W. 2015b. Cheap Food and Bad Climate. Critical Historical Studies, 2(1), 1-43.
  • Moore, J.W. 2016a. Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism. Oakland: PM Press.
  • Moore, J.W. 2016b. Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 1-11.
  • Moore, J.W. 2016c. The Rise of Cheap Nature. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 78-115.
  • Moore, J.W. yayına hazırlanıyor. Metabolic rift or metabolic shift? Dialectics, nature, and the world-historical method. Theory & Society.
  • Moore, J.W. 2017a. The Capitalocene, Part I: On the nature and origins of our ecological crisis. Journal of Peasant Studies.
  • Moore, J.W. 2017b. The Capitalocene, Part II: Accumulation by Appropriation and the Centrality of Unpaid Work/Energy. Journal of Peasant Studies.
  • Morton, T. 2016. Dark Ecology. New York: Columbia University Press.
  • Niblett, M. 2013. The ‘impossible quest for wholeness’. Journal of Postcolonial Writing, 49(2), 148-160.
  • Norgaard, R.B. 2013. The Econocene and the Delta. San Francisco Estuary and Watershed Science, 11(3), 1-5.
  • Oloff, K. 2016. Zombies, Gender and World-Ecology. In: M. Niblett and C. Campbell, eds., The Caribbean. Liverpool: Liverpool University Press.
  • Ortiz, R.J. forthcoming. Latin American Agro-Industrialization, Petrodollar Recycling, and the Transformation of World Capitalism in the Long 1970s,” Critical Sociology.
  • Parenti, C. 2016. Environment-Making in the Capitalocene. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 166-183.
  • Plumwood, V. 1993. Feminism and the Mastery of Nature. New York: Routledge.
  • Pyne, S.J. 2015. The fire age. Aeon (May 15), https://aeon.co/essays/how-humans-made-fire-and-fire-made-us-human.
  • Pálsson, G., et al. 2013. Reconceptualizing the ‘Anthropos’ in the Anthropocene. Environmental Science & Policy, 28, 3-13.
  • Seccombe, W. 1992. A Millennium of Family Change. London: Verso.
  • Seccombe, W. 1995. Weathering the Storm. London: Verso.
  • Shellenberger, Michael and Ted Nordhaus, eds. 2011. Love Your Monsters. San Francisco: The Breakthrough Institute.
  • Steffen, W., et al. 2007. The Anthropocene: Are Humans Now Overwhelming the Great Forces of Nature? Ambio, 36(8), 614-621.
  • Steffen, Will, et al. 2011a. The Anthropocene: Conceptual and historical perspectives. Philosophical Transactions of the Royal Society A, 369, 842-867.
  • Stengers, I. 2015. Accepting the reality of Gaia. In: C. Hamilton, et al., eds., The Anthropocene and the global environmental crisis. London: Routledge, pp. 134-144.
  • Street, P. 2016. How to Stop Capitalism’s Deadly War With Nature. Truthdig (16 September), http://www.truthdig.com/report/item/how_to_stop_capitalisms_deadly_war_with_nature_20160913.
  • Taylor, M. 2015. The Political Ecology of Climate Change Adaptation. New York: Routledge.
  • Toscano, A. 2008. The Open Secret of Real Abstraction. Rethinking Marxism, 20(2), 273-287.
  • Tsing, A.L. 2015. A Feminist Approach to the Anthropocene. Public lecture, Barnard Center for Research on Women, Barnard College, 10 November, http://bcrw.barnard.edu/videos/anna-lowenhaupt-tsing-a-feminist-approach-to-the-anthropocene-earth-stalked-by-man/
  • Vansintjan, A. 2015. The Anthropocene debate. Uneven Earthhttp://www.unevenearth.org/2015/06/the-anthropocene-debate/, accessed 21 September, 2016.
  • Wackernagel, M., et al. 2002. Tracking the Ecological Overshoot of the Human Economy. Proceedings of the National Academy of Science, 99(14), 9266-9271.
  • Weis, T. 2013. The Ecological Hoofprint. London: Zed.
  • von Werlhof, C. 1988. On the concept of nature and society in capitalism. In: M. Mies, et al., eds., Women. London: Zed, pp. 96-112.
  • Çalışma Grubu. 2016. ‘Antroposen’ Çalışma Grubu. http://quaternary.stratigraphy.org/workinggroups/anthropocene/, Erişim Tarihi: 21 Eylül 2016.
  • Worster, D. 1990. Transformations of the Earth. Journal of American History 76(4), 1087-1106.

Name the System! Anthropocenes & the Capitalocene Alternative

The Anthropocene has become the most important – and also the most dangerous — environmentalist concept of our times. It is dangerous not because it gets planetary crisis so wrong, but because it simultaneously clarifies ongoing “state shifts” in planetary natures while mystifying the history behind them (Barnosky et al. 2012). No phrase crystallizes this danger more than the words anthropogenic global warming. Of course this is a colossal falsification. Global warming is not the accomplishment of an abstract humanity, the Anthropos. Global warming is capital’s crowning achievement. Global warming is capitalogenic (Street 2016).

The Anthropocene’s popularity derives from something more than impressive research. Its influence has been won on the strength of its storytelling power, and on its capacity to unify humans and the earth-system within a singular narrative. How it unifies earth-system and humanity within a singular narrative is precisely its weakness, and the source of its falsifying power. For the unification is not dialectical; it is the unity of the cyberneticist – a unity of fragments, an idealist unity that severs the constitutive historical relations that have brought the planet to its present age of extinction.

In the three years since my initial sketch of the Capitalocene (Moore 2013a, 2013b, 2013c), the concept has gone viral.[1] For me, the Capitalocene is partly a play on words. It is a geopoetics (Last 2015), a counterpoint to the Anthropocene’s extraordinary popularity. It is a means of cutting to the heart of the conversation initiated by Crutzen and Stoermer (2000). That conversation has been twofold (Moore 2017a, 2017b). One is an argument about stratigraphy. In this, the necessary criterion for designating a new geological era turns on a “geological signal” that “must be sufficiently large, clear and distinctive” on a global scale (Working Group 2016). This is the Geological Anthropocene. It begins, we are now told, at the mid-century dawn of the atomic age (Carrington 2016).

The Geological Anthropocene – a useful, “formal concept to the scientific community” – has, however, been eclipsed by the Popular Anthropocene: a way of thinking the origins and evolution of modern ecological crisis. This is debate joined by the Capitalocene – and the stakes are anything but silly (contra Chakrabarty 2016). The Popular Anthropocene poses several daunting questions: 1) What is the character of 21st century ecological crisis?; 2) When did that crisis originate?; and 3) What forces drive that crisis? That conversation, except for a brief moment in the 1970s (e.g. Meadows et al. 1972), was marginal until the new millennium.

Crutzen and Stoermer’s Anthropocene enjoyed the necessary virtue required of all Big Ideas – timing. It helped that the Anthropocene was one of those quasi-empty signifiers – like globalization in the 1990s – that could be filled with the aspirations and arguments of otherwise radically divergent thinkers (compare Steffen et al. 2007; Davis 2010). Quasi-empty, however, was not completely vacant. The Popular Anthropocene has worked not only because it is plastic, but because it fits comfortably with a view of population, environment, and history governed by food and resource use – and abstracted from class and empire (and not only class and empire).

If that sounds neo-Malthusian, it is. Not for its emphasis on population, but for ignoring modernity’s “special laws of population” (Marx 1967, I, 592) – human and non-human alike (e.g. Seccombe 1992; Weis 2013). In Anthropocenic thought, history is the first casualty; like Malthus in the eighteenth century, its major exponents substitute an abstract time for history, evacuating the very historical perspective that might give real explanatory flesh and blood to their quantitative reckonings. Among Malthus’s greatest errors was his inability to situate the late eighteenth century’s quite real combination of agricultural stagnation and population increase within longer waves of agricultural revolution and demographic change (see Moore 2010; Seccombe 1992, 1995).

The Capitalocene is therefore precisely not an argument about geological history (contra, e.g., Vansintjan 2015). For starters, the ‘Age of Capital’ necessarily precedes and precipitates the ‘geological signals’ necessary to discern a new geological era. That era – the Anthropocene – will outlast capitalism by a great many millennia. The biospheric conditions of the ongoing planetary “state shift” will shape the conditions of human organization for a very longue durée indeed.

The Capitalocene is an argument about thinking ecological crisis. It is a conversation about geo-history rather than geological history – although of course the two are related. The Capitalocene challenges the Popular Anthropocene’s Two Century model of modernity – a model that has been the lodestar of Green Thought since the 1970s (Moore 2017a). The origins of modern ecological crisis – and therefore of capitalism – cannot be reduced to England, to the long 19th century, to coal, or to the steam engine. The Anthropocene’s historical myopia, moreover, seems to be immanent to its intellectual culture. In this respect, the Capitalocene challenges not just the earth system scientists – but also those on the “other” side of the Two Cultures (e.g. Pálsson et al 2013; Brondizio et al 2016; McNeill and Engelke 2016) – who refuse to name the system. The Popular Anthropocene is but the latest of a long series of environmental concepts whose function is to deny the multi-species violence and inequality of capitalism and to assert that the problems created by capital are the responsibility of all humans. The politics of the Anthropocene – an anti-politics in Ferguson’s sense (1990) – is resolutely committed to the erasure of capitalism and the capitalogenesis of planetary crisis.

The Anthropocene helpfully poses the question of Nature/Society dualism, but cannot resolve that dualism in favor of a new synthesis. That synthesis, in my view, rests on rethinking capitalism in the web of life. While it is now commonplace to invoke – quite properly – “system change, not climate change,” we should take care with how we think that system. A critique of capitalism that accepts its self-definition – as a market or social system abstracted from the web of life – is unlikely to guide us helpfully towards sustainability and liberation. We should be therefore wary of views of capitalism reduced to their economic and social moments: the practice of “human exceptionalism” (Haraway 2008). Exceptionalisms are always dangerous; especially so when it comes to Humanity, a real abstraction active in a long history of racialized, gendered, and colonial violence (Moore 2016b, 2017a, forthcoming). The world-ecology conversation has argued the opposite: capitalism develops through the web of life. In this movement, human sociality has been brutally reshaped through Nature/Society as real abstractions, enabling modernity’s successive racialized and gendered orders (Plumwood 1993; Moore 2015a; von Werlhof 1985).[2] This doubly-layered question of nature – as Nature/Society and as web of life – is fundamentally implicated in every moment and movement of modern history.

Finally, the Capitalocene embodies world-ecology’s rejection of two frames that dominate environmental social science. On the one hand, it seeks an alternative to concept-indicator approaches characterized by influential metaphors such as the “ecological footprint” and the “metabolic rift.” Such approaches conceptualize human organization – respectively markets and capitalism – independently of the web of life, then mobilize indicators of the “degree-of or amount-of” stress or degradation (Hopkins 1982, 201; e.g. Wackernagel et al. 2002; Foster et al. 2010). A relational approach, in contrast, follows part-whole movements in successive determinations and juxtapositions – through which the “whole” in question (capitalism, imperialism, industrialization, etc.) undergoes qualitative transformation (Moore forthcoming). This logic of inquiry opens analytical pathways that emphasize capitalism’s extraordinary flexibility through its socio-ecological conditions. The Capitalocene argument consequently trods a different path from the governing procedures of global environmental change research: it is not a quest for “underlying [social] causes” of environmental change, nor for connecting “social organization” to environmental consequences (respectively, Brondizio et al. 2016; Dalby 2015).

On the other hand, in arguing that climate change, for instance, is capitalogenic, world-ecology argues against the view that climate change is sociogenic. That may seem a fine point. It is in fact anything but. The conflation of human sociality with Society is a conceptual move indebted to a long history of gendered, racialized, and colonial violence (Moore 2017a). The Capitalocene pursues a different approach, privileging a triple helix of environment-making: the mutually constitutive transformation of ideas, environments, and organization, co-producing the relations of production and reproduction (Moore 2015a; Merchant 1989; Worster 1990; Seccombe 1992). This challenges a vulgar materialism implicit in many global environmental change studies, for which ideas, culture, and even scientific revolutions have little traction – a problem besetting radical as well as mainstream accounts (e.g. Foster et al. 2010; Steffen et al. 2011). Even that, however, does not go nearly far enough:

“The challenge for us may then be to use descriptive tools that do not give to Capitalocene the power to explain away the entanglement of earthly, resilient matters of concern, while adding that no Capitalocene story, starting with the ‘long sixteenth century’, can go very far without being entangled with the on-going invention-production-appropriation-exploitation of… ‘cheap nature’. In other words, we should not indulge in the very Capitalocene gesture of appropriation, of giving to an abstraction the power to define as ‘cheap’ – an inexhaustible resource that may be dismembered or debunked at will and reduced to illusory beliefs – whatever escapes its grasp” (Stengers 2015, 142; also Haraway 2016; Moore 2015a, 2016a, 2016c).

The Capitalocene, then, is a key conceptual and methodological move in rethinking capitalism as “a historically situated complex of metabolisms and assemblages” (Haraway et al. 2015, 21). This complex includes – but cannot be reduced to – capital’s circuit of expanded reproduction. The concept’s virtue, in relation to alternatives, is its historical-relational focus. Alternative naming has proliferated – a hopeful and positive indicator of flourishing discontent with the Popular Anthropocene. The equally ungainly terms offered as complementary, even alternative, to Anthropocene/Capitalocene frequently reveal innovative thinking. Some are oriented towards Braudel’s “very longue durée” (2009, e.g. Pyne’s Pyrocene [2015]); others to modernity’s phenomenal forms of production (e.g. Tsing’s Plantationocene [2015]); still others to violent abstractions created by the past century’s colonial developmentalism (e.g. Growthocene, Econocene [Chertkovskaya and Paulsson 2016; Norgaard 2013]). The argument that the Capitalocene elides the experience of Communist projects is framed by a concept-indicator epistemology – a surprising critique when offered by otherwise relational thinkers (e.g. Morton 2016). But the Capitalocene is a dialectical – not “generalizing” – claim (Moore 2017a, 2017b). In contrast to positivist generalization, dialectical arguments proceed through, not in spite of, variation. The Capitalocene names a historical process in Marx’s sense of the tendency of the rate of profit to fall (1981): as a general law constituted through counter-acting tendencies. To what degree either the Soviet or Chinese projects represented a fundamental break with previous waves of capitalist environment-making is an important question but beside the point. The question is whether or not such partial moments overwhelmed the “developing patterns of history” established and reproduced in the capitalist world-ecology over the longue durée.[3]

A politics of nature premised on degradation rather than work renders the radical vision vulnerable to a powerful critique. This says, in effect, that pristine nature has never really existed; that we are living through another of many eras of environmental change that can be resolved through technological innovation (Lynas 2011; Shellenberger and Nordhaus 2011). Of course such arguments are rubbish. The counterargument – for the Capitalocene – understands the degradation of nature as a specific expression of capitalism’s organization of work. “Work” takes many forms in this conception; it is a multispecies and manifold geo-ecological process. This allows us to think of technology as rooted in the natures co-produced by capitalism. It allows us to see that capitalism has thrived by mobilizing the work of nature as a whole; and to mobilize human work in configurations of “paid” and “unpaid” work by capturing the work/energies of the biosphere.

Human organizations are at once producers and products of the web of life, understood in its evolving mosaic of diversity. From this perspective, capitalism becomes something more-than-human. It becomes a world-ecology of power, capital, and nature (Moore 2003, 2011, 2015a, 2016a; Altvater 2016; Bolthouse 2014; Camba 2015; Cox 2015; Deckard 2015; Dixon 2015; El Khoury 2015; Gill 2016; Hartley 2016; Jakes forthcoming; Marley forthcoming; McBrien 2016; Niblett and Campbell 2016; Oloff 2016; Parenti 2016; Taylor 2015; Weis 2013; see World-Ecology Research Network, Essays). This incorporates geological history but does not substitute for it. World-ecology refuses naturalism and constructivism – not in favor a balance between the two but in pursuit of their transcendence. It incorporates geobiophysical processes and social and economic history within a relational field. That wider field is crucial. It allows world-ecology to situate the histories of culture and knowledge production, frequently excised from the historiography of capitalism (Moore 2015a, 193-217; 2017b; Hartley 2016). The Capitalocene therefore contests social as well as environmental reductionism, and resists any periodization of capitalism derived from the mythic category of Society (humans without nature).[4]

biographical sketch

Jason W. Moore is associate professor of Sociology at Binghamton University. He is author of Capitalism in the Web of Life (Verso, 2015) and editor of Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism. He is coordinator of the World-Ecology Research Network. This essay draws on “The Capitalocene, Part II: Accumulation by Appropriation and the Centrality of Unpaid Work/Energy,” forthcoming, The Journal of Peasant Studies.

REFERENCES

Altvater, E. 2016. The Capitalocene, or, Geoengineering against Capitalism’s Planetary Boundaries. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 138-152.

Barnosky, A.D., et al. 2012. Approaching a State Shift in Earth’s Biosphere. Nature, 486, 52-58.

Bolthouse, J. 2014. Rethinking Capital’s Relations to Nature. Japanese Journal of Human Geography, 66(6), 580–94.

Brondizio, E.S., et al. 2016. Re-conceptualizing the Anthropocene. Global Environmental Change, 39, 318-337.

Camba, A.A. 2015. From Colonialism to Neoliberalism. Extractive Industries and Society, 2, 287–301.

Campbell, C., and M. Niblett, eds. 2016. The Caribbean: Aesthetics, World-Ecology, Politics. Liverpool: Liverpool Univ. Press.

Braudel, F. 2009. History and the Social Sciences. Review, 32(3), 171-203.

Carrington, D. 2016. The Anthropocene epoch: scientists declare dawn of human-influenced age. The Guardian, 29 August, https://www.theguardian.com/environment/2016/aug/29/declare-anthropocene-epoch-experts-urge-geological-congress-human-impact-earth.

Chakrabarty, D. 2016. Inteview. Cultures of Energy Podcast (16 June), http://culturesofenergy.com/ep-19-dipesh-chakrabarty/

Chertkovskaya, E. and A. Paulsson. 2016. The growthocene. ENTITLE blog, 19 Feburary, https://entitleblog.org/2016/02/19/the-growthocene-thinking-through-what-degrowth-is-criticising/.

Crutzen, P.J., and E.F. Stoermer. 2000. The Anthropocene. IGBP [International Geosphere-Biosphere Programme] Newsletter, 41, 17-18.

Dalby, S. 2015. Anthropocene discourse. Paper presented to the annual meeting of the Institute of British Geographers, Exeter, September.

Davis, M. 2010. Who will build the ark? New Left Review, II/61, 29-46.

Deckard, S. World-Ecology and Ireland: The Neoliberal Ecological Regime. Journal of World-Systems Research, 22(1), 145-176.

Dixon, M. 2015. Biosecurity and the multiplication of crises in the Egyptian agri-food industry. Geoforum, 61, 90-100.

El Khoury, A. 2015. Globalization, Development, and Social Justice. New York: Routledge.

Ferguson, J. 1990. The anti-politics machine. Cambridge: Cambridge University Press.

Foster, J.B., et al. 2010. The Ecological Rift. New York: Monthly Review Press.

Gaidar, Y. 2007. Lessons of the USSR. Herald of Europe, 4, 1-36.

Gill, B. 2016. Can the river speak?. Environment and Planning A, 48(4), 699-717.

Green, P. 1983. Debt, the banks and Latin America. International Socialism, 2(21), 3-57.

Haraway, D. 2008. When Species Meet. Minnesota: Univ. of Minnesota Press

Haraway, D.J. 2016. Staying with the Trouble. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 34-76.

Haraway, D.J., et al. forthcoming. “Anthropologists are Talking — About the Anthropocene,” Ethnos.

Hartley, D. 2016. Anthropocene, Capitalocene and the Problem of Culture. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 154-165.

Hopkins, T.K. 1982. World-systems analysis. In: T.K. Hopkins, et al., World-Systems Analysis. Beverly Hills: Sage, pp. 145-158.

Jakes, A. forthcoming. Booms, Bugs, Bust. Antipode.

Kagarlitsky, B. 2007. Empire of the periphery. London: Pluto.

Last, A. forthcoming. We are the world? Theory, Culture & Society (2015).

Lynas, M. 2011. The God Species. London: Fourth Estate.

Malm, A. 2016. Fossil Capital. London: Verso.

Marley, B.J. forthcoming. The Coal Crisis in Appalachia. Journal of Agrarian Change.

Marx, K. 1967. Capital. 3 vols. New York: International Publishers.

Marx, K. 1981. Capital, Vol. III. New York: Penguin.

Marx, K., and F. Engels 1970. The German Ideology. New York: International Publishers.

McBrien, J. 2016. Accumulating extinction. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 116-137.

McNeill, J.R., and P. Engelke. 2016. The Great Acceleration. Cambridge: Harvard University Press.

Meadows, D.H., et al. 1972. The Limits to Growth. New York: Signet.

Merchant, C. 1989. Ecological Revolutions. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Moore, J.W. 2003. Capitalism as World-Ecology. Organization & Environment 16(4), 431-458.

Moore, J.W. 2010. The End of the Road? Agricultural Revolutions in the Capitalist World-Ecology, 1450-2010. Journal of Agrarian Change, 10(3), 389-413.

Moore, J.W. 2011. Transcending the Metabolic Rift. The Journal of Peasant Studies, 38, 1, 1-46.

Moore, J.W. 2012. Cheap Food & Bad Money. Review, 33(2-3), 225-261

Moore, J.W. 2013a. Anthropocene, Capitalocene, and the Myth of Industrialization, Part I. World-Ecological Imaginations (13 May), https://jasonwmoore.wordpress.com/2013/05/13/anthropocene-or-capitalocene/.

Moore, J.W. 2013b. Anthropocene, Capitalocene, and the Myth of Industrialization, Part II.  World-Ecological Imaginations (16 May), https://jasonwmoore.wordpress.com/2013/05/16/anthropocene-or-capitalocene-part-ii/.

Moore, J.W. 2013c. Anthropocene, Capitalocene, and the Myth of Industrialization, Part III.  World-Ecological Imaginations (19 May), https://jasonwmoore.wordpress.com/2013/05/19/anthropocene-or-capitalocene-part-iii/.

Moore, J.W. 2015a. Capitalism in the Web of Life. London: Verso.

Moore, J.W. 2015b. Cheap Food and Bad Climate. Critical Historical Studies, 2(1), 1-43.

Moore, J.W. 2016a. Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism. Oakland: PM Press.

Moore, J.W. 2016b. Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 1-11.

Moore, J.W. 2016c. The Rise of Cheap Nature. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 78-115.

Moore, J.W. forthcoming. Metabolic rift or metabolic shift? Dialectics, nature, and the world-historical method. Theory & Society.

Moore, J.W. 2017a. The Capitalocene, Part I: On the nature and origins of our ecological crisis. Journal of Peasant Studies.

Moore, J.W. 2017b. The Capitalocene, Part II: Accumulation by Appropriation and the Centrality of Unpaid Work/Energy. Journal of Peasant Studies.

Morton, T. 2016. Dark Ecology. New York: Columbia University Press.

Niblett, M. 2013. The ‘impossible quest for wholeness’. Journal of Postcolonial Writing, 49(2), 148-160.

Norgaard, R.B. 2013. The Econocene and the Delta. San Francisco Estuary and Watershed Science, 11(3), 1-5.

Oloff, K. 2016. Zombies, Gender and World-Ecology. In: M. Niblett and C. Campbell, eds., The Caribbean. Liverpool: Liverpool University Press.

Ortiz, R.J. forthcoming. Latin American Agro-Industrialization, Petrodollar Recycling, and the Transformation of World Capitalism in the Long 1970s,” Critical Sociology.

Parenti, C. 2016. Environment-Making in the Capitalocene. In: J.W. Moore, ed., Anthropocene or Capitalocene? Oakland: PM Press, pp. 166-183.

Plumwood, V. 1993. Feminism and the Mastery of Nature. New York: Routledge.

Pyne, S.J. 2015. The fire age. Aeon (May 15), https://aeon.co/essays/how-humans-made-fire-and-fire-made-us-human.

Pálsson, G., et al. 2013. Reconceptualizing the ‘Anthropos’ in the Anthropocene. Environmental Science & Policy, 28, 3-13.

Seccombe, W. 1992. A Millennium of Family Change. London: Verso.

Seccombe, W. 1995. Weathering the Storm. London: Verso.

Shellenberger, Michael and Ted Nordhaus, eds. 2011. Love Your Monsters. San Francisco: The Breakthrough Institute.

Steffen, W., et al. 2007. The Anthropocene: Are Humans Now Overwhelming the Great Forces of Nature? Ambio, 36(8), 614-621.

Steffen, Will, et al. 2011a. The Anthropocene: Conceptual and historical perspectives. Philosophical Transactions of the Royal Society A, 369, 842-867.

Stengers, I. 2015. Accepting the reality of Gaia. In: C. Hamilton, et al., eds., The Anthropocene and the global environmental crisis. London: Routledge, pp. 134-144.

Street, P. 2016. How to Stop Capitalism’s Deadly War With Nature. Truthdig (16 September), http://www.truthdig.com/report/item/how_to_stop_capitalisms_deadly_war_with_nature_20160913.

Taylor, M. 2015. The Political Ecology of Climate Change Adaptation. New York: Routledge.

Toscano, A. 2008. The Open Secret of Real Abstraction. Rethinking Marxism, 20(2), 273-287.

Tsing, A.L. 2015. A Feminist Approach to the Anthropocene. Public lecture, Barnard Center for Research on Women, Barnard College, 10 November, http://bcrw.barnard.edu/videos/anna-lowenhaupt-tsing-a-feminist-approach-to-the-anthropocene-earth-stalked-by-man/

Vansintjan, A. 2015. The Anthropocene debate. Uneven Earth, http://www.unevenearth.org/2015/06/the-anthropocene-debate/, accessed 21 September, 2016.

Wackernagel, M., et al. 2002. Tracking the Ecological Overshoot of the Human Economy. Proceedings of the National Academy of Science, 99(14), 9266-9271.

Weis, T. 2013. The Ecological Hoofprint. London: Zed.

von Werlhof, C. 1988. On the concept of nature and society in capitalism. In: M. Mies, et al., eds., Women. London: Zed, pp. 96-112.

Working Group. 2016. Working Group on the ‘Anthropocene’. http://quaternary.stratigraphy.org/workinggroups/anthropocene/, accessed 21 September, 2016.

Worster, D. 1990. Transformations of the Earth. Journal of American History 76(4), 1087-1106.

[1] I chart the genealogy of the Capitalocene elsewhere (Moore 2016b). The term originates with Andreas Malm. The use of the Capitalocene to signify capitalism as a system of power, capital, and nature is broadly shared with Haraway (2016). Haraway and I began experimenting with the concept independently before discovering each other in 2013.

[2] Real abstractions “are not mental categories that ideally precede the concrete totality; they are real abstractions that are truly caught up in the [socio-ecological] whole” (Toscano 2008, 274-75).

[3] It is difficult for me to read the Soviet project as a fundamental rupture. The great industrialization drive of the 1930s relied – massively – on the importation of fixed capital, which by 1931 constituted 90 percent of Soviet imports. The Soviets were so desperate to obtain hard currency that “the state was prepared to export anything and everything, from gold, oil and furs to the pictures in the Hermitage Museum” (Kagarlitsky 2007, 272-73). If the Soviet project resembles other modes of production, it is surely the tributary, not socialist, mode of production, through which the state directly extracts the surplus. Nor did the Soviets turn inwards after 1945. Soviet trade with OECD countries (in constant dollars) increased 8.9 percent annually between 1950 and 1970, rising to 17.9 percent a year in the following decade (calculated from Gaidar 2007, 14) – a trend accompanied by sharply deteriorating terms of trade and rising debt across the Soviet-led zone (Kagarlitsky 2007). Need we recall that the 1980s debt crisis was detonated not by Mexico but by Poland in 1981 (Green 1983)?

[4] Although this is how Malm (2016) uses it.